دندان عقل همیشه هم به معنای جراحی و کشیدن نیست. برخلاف تصور رایج، در بسیاری از موارد میتوان این دندان را بدون مشکل حفظ کرد. تصمیمگیری درباره کشیدن یا نکشیدن دندان عقل باید بر اساس معاینه دقیق، عکس رادیوگرافی و شرایط سلامت عمومی فرد انجام شود. همانطور که بسیاری از متخصصان از جمله دکتر ساره نادعلی زاده تاکید میکنند، هر دندان عقل نهفته یا نیمه نهفته الزاما نیاز به جراحی ندارد و درمان باید کاملا فردمحور باشد. در این مقاله بررسی میکنیم چه زمانی کشیدن دندان عقل توصیه نمیشود و چه معیارهایی در این تصمیم نقش دارند.
زمانی که دندان عقل کاملا سالم و در موقعیت درست قرار دارد
اگر دندان عقل به طور کامل رویش یافته، در راستای صحیح قرار گرفته و با دندان مقابل در تماس طبیعی است، معمولا نیازی به کشیدن آن وجود ندارد. شرایط ایده آل شامل موارد زیر است:
-
رویش کامل و بدون گیر غذایی
-
نبود پوسیدگی یا التهاب لثه
-
امکان رعایت بهداشت مناسب
-
عدم ایجاد فشار به دندانهای مجاور
در چنین شرایطی، کشیدن دندان عقل نه تنها ضرورتی ندارد، بلکه ممکن است باعث از دست رفتن یک دندان سالم شود. بسیاری از دندانپزشکان در بهترین کلینیک دندانپزشکی غرب تهران نیز توصیه میکنند تا زمانی که مشکلی ایجاد نشده، اقدام تهاجمی انجام نشود.
زمانی که جراحی ریسک بالایی دارد
گاهی موقعیت ریشههای دندان عقل به گونهای است که بسیار نزدیک به عصب فک پایین (کانال عصبی) قرار دارد. در این حالت، جراحی میتواند با خطراتی مانند بی حسی دائمی لب یا چانه همراه باشد. اگر دندان بدون علامت است و مشکل خاصی ایجاد نکرده، برخی متخصصان ترجیح میدهند آن را تحت نظر بگیرند تا اینکه جراحی پر ریسک انجام دهند.
همچنین در موارد زیر ممکن است کشیدن دندان عقل توصیه نشود:
-
بیماریهای سیستمیک کنترلنشده (مثل دیابت پیشرفته یا مشکلات انعقادی)
-
ضعف سیستم ایمنی
-
بارداری در سهماهه اول یا سوم (مگر در شرایط اورژانسی)
در چنین شرایطی، اولویت با کنترل بیماری زمینهای است نه جراحی.
زمانی که بیمار سن بالاتری دارد و دندان بدون علامت است
هرچه سن فرد بالاتر میرود، تراکم استخوان بیشتر و روند ترمیم کندتر میشود. اگر دندان عقل سالها بدون درد، التهاب یا عفونت باقی مانده باشد، گاهی تصمیم بر این است که دست نخورده باقی بماند؛ به ویژه اگر جراحی پیچیده باشد.
در افراد بالای ۳۵ یا ۴۰ سال که هیچ علامتی ندارند، جراحی پیشگیرانه معمولا توصیه نمیشود مگر اینکه شواهدی از آسیب آینده وجود داشته باشد.
زمانی که ارتودنسی به کشیدن آن نیاز ندارد
برخی تصور میکنند دندان عقل باعث نامرتب شدن دندانهای جلو میشود. اما تحقیقات جدید نشان دادهاند که نقش دندان عقل در این نامرتبی قطعی نیست. اگر متخصص ارتودنسی تشخیص دهد که حضور دندان عقل تاثیری در درمان ندارد، دلیلی برای کشیدن آن وجود نخواهد داشت.
بنابراین تصمیم به کشیدن باید مبتنی بر تشخیص دقیق باشد، نه صرفا پیشگیری احتمالی.
زمانی که دندان عقل قابل درمان و ترمیم است
اگر دندان عقل دچار پوسیدگی خفیف باشد اما امکان ترمیم یا عصب کشی موفق وجود داشته باشد و دسترسی برای رعایت بهداشت فراهم باشد، میتوان آن را حفظ کرد. کشیدن آخرین گزینه درمانی است، نه اولین انتخاب.
در مواردی که:
-
التهاب لثه خفیف و قابل درمان است
-
پوسیدگی محدود به سطح تاج است
-
ساختار ریشه سالم است
نگه داشتن دندان میتواند منطقیتر باشد.
نشانههایی که نشان میدهد فعلا نباید دندان عقل را بکشید
-
نبود درد، تورم یا عفونت
-
نداشتن کیست یا آسیب به دندان مجاور در رادیوگرافی
-
امکان تمیز کردن مناسب
-
عدم فشار یا حرکت دندانهای دیگر
در چنین شرایطی، بهترین تصمیم معمولا پایش دورهای با عکس OPG هر ۶ تا ۱۲ ماه است.
جمع بندی
کشیدن دندان عقل یک تصمیم قطعی و همگانی نیست. اگر دندان سالم، بدون علامت و در موقعیت مناسب باشد، معمولا نیازی به جراحی وجود ندارد. همچنین در شرایطی که ریسک جراحی بالا باشد یا بیماری زمینهای وجود داشته باشد، ممکن است حفظ دندان انتخاب عاقلانهتری باشد.
مهمترین نکته این است که تصمیم باید بر اساس معاینه تخصصی، بررسی عکس رادیولوژی و ارزیابی کامل وضعیت سلامت فرد گرفته شود؛ نه بر اساس توصیههای عمومی یا تجربه دیگران. مشاوره با دندانپزشک آگاه و بررسی دقیق شرایط، بهترین راه برای جلوگیری از درمانهای غیرضروری است.
